سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
160
تاريخ ايران ( فارسى )
ايران فرستاد . طوماريا اوراق سير و سياحت آنها موجود مىباشد و نيز صورتى راجع بمخارج و مصارف آنها كه از جمله خريد ظروف نقره ، خرقهء خز و فرش قالى مىباشد باقى مانده است . آنها از راه ژنوا به طرابوزان و تبريز سفر كرده و در برگشت به ميهن خود يك پلنگ زنده كه در قفس بوده است با خود آورده و غير از اين چيزى راجع بسفارت و و مأموريتشان در دست نيست . اصلاحات او غازان وقتى كه بسلطنت رسيد و زمام امور را بدست گرفت از جمله وضع ماليه و ادارهء عوائد و درآمد كشور را ديد بقدرى آشفته و ضايع و خراب است كه چيزى عايد دولت و حكومت مركزى نميشود و در نتيجهء اين وضعيت او از عهدهء پرداخت حقوق قشون برنميآيد چه رسد به انعامات و مستمريات و در عين حال دهاقين از عوارض جابرانه و تحميلات سخت ظالمانه بستوه آمده دهات و آبادى هاى خودشان را ترك گفته جلاى وطن مينمايند و هروقت مأمورى پيدا ميشد آنها براى اينكه از شر وى ايمن باشند فرار كرده بسردابها و جاهاى پوشيده و مخفى پناه ميبردند . براى اصلاح اين وضعيت ناگوار و جلوگيرى از تمام سوء استفادههائى كه ميشد يك ادارهء مسّاحى تأسيس يافته و قرار بر اين شد كه تمامى اراضى و املاك را مساحت و مميزى كنند و روى اين اصل يك طريقهء جديد مالياتى برقرار گرديد كه برطبق آن هرآبادى ماليات خودش را در دو قسط ميپرداخته و نيز ميزان و مقدار پرداختى خود را كاملا ميدانست كه چيست و چه بايد بپردازد . تمامى ميعادها براى وصولى ماليات ( توضيح اينكه در عرض يك سال ده و بعضى اوقات هم بيست مرتبه از رعايا مطالبهء ماليات مينمودند . مترجم ) كه آن مفاسد و خرابى بيحد و حصرى بارآورده بود و نيز تمامى مالياتهاى ناروا و خلاف قانون يا باجها و پولهاى بيحسابى كه از مردم ميگرفتند همه آنها منسوخ و ممنوع گرديدند و سزاى متخلف هم اعدام بوده است . براى جلوگيرى از دسيسهكارى و تقلبات مأمورين وصول ماليات و اينكه از مقدار بدهى كه براى هرجا تعيين و قيد شده چيزى زيادتر از دهاقين و مؤدّيان مطالبه نكنند مأمورين و معتمدين موظف بودند از دفتر صورت عايدات يا اقلام ريز بدهى و ماليات آن را بر لوحهاى ثبت و در جائى نصب كرده و در دسترس